ATO / Van GEND & LOOS  met de Mack’s op weg naar Praag in 1946 en later, met hulp goederen vanuit Nederland.

*****van GEND & LOOS is verleden tijd in de BeNeLux, na ruim 200 jaar, MAAR !!!! van GEND & LOOS is nog volop aanwezig in het openluchtmuseum Arnhem*****.

Diversen  van Van GEND & LOOS aan Administratie – Reclame – Cartoons – kleding en Relatiegeschenken van diversen VG&L  bedrijven.

Alle vervoer van handkar – auto’s van groot naar klein, zowel oude antieke , bestelwagens,de eerste electriche bestelwagen van Nederland als proef in Utrecht en de Commers tot Mercedes en van de Minerva’s tot Daf’s.

Loodsen en loods materialen

Van GEND & LOOS is de uitvinder van diversen materialen die nu wordt toegepast door alle bedrijven, de pallet werd ingevoerd om de goederen te verplaatsen met de uitvinding van de heftruc als eerst gebruikt bij van GEND & LOOS met als diversen hulpmiddelen een zgn. hondje om lange spullen te verplaatsen (tapijt, rollen zeil), ook de laadklep was als eerste in gebruik om het in pallet bestellen bij de klanten  te bezorgen (nu is bijna alle vrachtwagens voorzien van een laadklep) en ieder bedrijf werkt met pallets, de lopende band in de loods werd in 1976 in de loods in Utrecht   opgesteld met alle kinderziektes die dat systeem had, er was een monteur(uit Zweden) aanwezig om dat op te lossen, het systeem werkt met een lopende band met diversen goten waar het pakje langs, dus als het bijv. naar Zwolle moest werd en bij de plaats op de klep  kwam en, in de goede goot terecht moest komen, en werd dan op de goede plaats of wijk werd geplaatst ( nu een gewoon iets bijv. Schiphol x96 Post enz) gebaseerd op ons systeem, en al eerder werd er op de Lijndienst loods er een band in gebruik genomen met speciale pallet wagens op een band en dan langs de  lijndienst auto kwam deze er af moest halen als deze hiervoor bestemd was, als hij voorbij was moest je weer wachten tot hij weer voorbij kwam, de chauffeurs moesten het zelf op de band zetten en ook weer zijn eigen wagen laden. Van GEND & LOOS had ook bij de N.S zijn eigen wagons (zgn. Geelbanders) deze waren alleen voor het vervoer van stukgoed voor van GEND & LOOS en stonden ook in de loodsen of op een speciale losplaats tegen de loods om geladen of gelost te worden via een dienst regeling van de N.S, maar altijd in avonduren en in de nacht, waar over het algemeen de eerste trek om 22.00 uur en de 2^e  trek om 01.00 uur en het vertrek om ong. 18.00 uur de loods verliet om naar een spoor knooppunt te gaan om gesorteerd te worden naar de diversen VG&L loodsen in het land, waar na lossing naar diversen kleinere loodsen  via een overbreng dienst , en nog een gedeelte via de lijndienst, die rechtstreeks diversen vestigingen aandeed, en dat als iedereen lekker in bed lag de VG&L wagens over het land reden om de goederen binnen 24 uur af te leveren in alle plaatsen en dorpen in heel de BeNeLux. Nog iets dat VG&L is op gestart was het Hangendvervoer (vervoer van kleding) ook hier waren speciale autox92s ontworpen met rekken om de kleding op te hangen en waren ook smalle als de gewonen autox92s en een eigen opslagloods met eigen landelijk net en een bedrijf dat de kleding reinigt en stoomt voor de klanten als het nodig was, dus ook een apart onderdeel van VG&L wat later ook diversen concurrenten kreeg (zoals Bleckman) net zoals het Geldvervoer (zie link Geldvervoer) een ander onderdeel was de DistriCenters de opslag van diversen goederen en met de mogelijkheid voor de inklaring van de goederen w.o.  AEG x96 BOSCH met het algehele vervoer meestal door huurwagens, en ook de opslag van fietsen en bromfietsen (Batavus en Gazelle)in een loods in Zetten,  ook was er opslag van tapijten en kleden, ook was er een bedrijf dat autox92s in opslag hadden en klaar maakte voor de garages (Honda) en werden vervoerd door een 50% B.F.de Weerd, en zo gaat nog even door (machinevervoer specialist voor verhuizen van bijv. drukkerijen ( Beurs en Industrie Service) x96 verhuizingen ( Geytenbeek) x96 vervoer van patixebnte bij verhuis van ziekenhuizen (lucht geveerde autox92s) x96 Hoofdvervoerder en inrichten van de RAI x96 Jaarbeurs en MAC in Maastricht. Dus dat is alemaal verleden tijd geworden.

20 JAAR GELEDEN OPHEFFING STUKGOEDERENVERVOER PER TREIN
een rouwband voor de geelbander

Samenstelling: WH

Deze maand is het alweer  20 jaar geleden dat de laatste stukgoederentreinen reden voor Van Gend & Loos. Dit gegeven en het door Roco op de markt brengen van een x91geelbanderx92 vormen de basis voor dit artikel over het verdwenen stukgoederenvervoer per trein in Nederland.

In de jaren dertig probeerde de NS haar concurrentiepositie met het opkomende wegverkeer en het verkeer over water te verbeteren. In 1934 kwamen de eerste dieseltreinstellen in dienst en werd de slogan x91Vlug, Veilig en Voordeligx92 ingevoerd. Ook het goederenverkeer moest en kon sneller. Reden zendingen nu met  koerswagens van het ene station naar het andere, als een soort bodedienst met lange reistijden, men wilde een sneller transport. In de oude opzet waren wagens soms drie dagen onderweg van het verzendstation naar de ontvanger. Dit tijdverlies was niet meer aanvaardbaar en dus werd de goederendienst zo gereorganiseerd dat de goederen x92s middags werden aangenomen en de volgende ochtend bij de geadresseerde konden worden afgeleverd. De meeste goederentreinen reden daarom in de nacht.

In 1934 werd daarom het systeem met groepshoofdstations bedacht, waartussen het zogenaamde groepsstukgoederenvervoer plaatsvindt. Het systeem wordt in mei 1934 ingevoerd en daarna verder verbeterd. Binnen het Nederlandse spoorwegnet worden 35 groepen aangewezen met in elke groep een groepshoofdstation. Ook Leeuwarden krijgt die status als groepshoofdstation voor Harlingen, Sneek, Stavoren en Heerenveen. Het groepshoofdstation krijgt x92s avonds per buurtgoederentrein (met de zogenaamde stortwagens, waarin losse pakjes en dozen van verschillende afzenders, zowel particulieren en bedrijven los gestort worden vervoerd), of per tram of vrachtauto van de andere stations uit de groep aangevoerde goederen binnen. Deze goederen worden in of bij de goederenloods gesorteerd in een gezamenlijke bestemming en daar overgeslagen in wagens die in de groepsstukgoederentrein in de nacht worden vervoerd naar het groepshoofdstation van een andere groep. Deze treinen rijden zonder behandeling onderweg rechtstreeks naar het andere groepshoofdstation. Iedere groep heeft voor iedere andere groep tenminste 1 groepswagen. Ook kan in zox92n trein een aantal wagens zitten voor groepshoofdstation A en B. De volgende ochtend worden de in de groepsstukgoederentrein aangevoerde goederen weer per buurtgoederentrein (stortwagen), tram of vrachtauto naar de onderstations in de groep verdeeld. Hierdoor kunnen de goederen binnen 24 uur worden aangeleverd, waarbij het groepshoofdstation dus x92s avonds als verzamelpunt en x92s ochtens als verdeelpunt wordt gebruikt. Naast het groepsstukgoederenvervoer kende de NS overigens ook het groepswagenladingenvervoer. Hierbij werd een complete wagen gevuld door 1 afzender en was bestemd voor 1 geadresseerde.

Zo reed het stukgoederenvervoer vele jaren naar volle tevredenheid van de NS en haar dochter ATO, het latere Van Gend & Loos. In de jaren vijftig werden nieuwe wagens voor dit vervoer ingezet. In die jaren waren 1748 van deze ook als groentewagens of roosterwagens (vele ventilatieroosters) bekend staande wagens ingezet in de stukgoederentreinen. Aangezien ze hierin een aparte omloop hadden en niet voor ander vervoer werden ingezet kregen ze een aparte nummerserie met de letters GW (GroepsWagen). Om hun speciale status ten opzichte van andere gesloten wagens te kenmerken kregen de GWx92s een gele band op de vier wagenhoeken. Al gauw stonden ze dan ook onder de bijnaam x91 geelbandersx92  bekend. Ten  tijde van de invoering van de computernummering eind jaren zestig werd de benaming Gls. Ze kregen toen ook versterkte vloeren om er met heftrucks in te kunnen rijden. De jaren vijftig waren de gloriejaren van dit vervoer, zo moesten tal van goederenloodsen worden uitgebreid of vernieuwd. Ook Leeuwarden kreeg in de tweede helft van de jaren vijftig een nieuwe grote Van Gend & Loos loods met 3 binnenliggende sporen.  Hoe ging het daar in zijn werk? Na binnenkomst van de stukgoederentreinen vanaf de groepshoofdstations Zwolle en Groningen werden de stortwagens geladen voor Harlingen, Heerenveen, Sneek en Stavoren. Zo rond 1960 werden deze wagens dan met de buurtgoederentreinen naar Harlingen en Staveren vervoerd. Naar Heerenveen reed enige tijd een aparte trein. Gemiddeld kreeg Heerenveen 4 wagens, Sneek 2 en Stavoren 1. De retourlading kwam met de verschillende buurtgoederenreinen in de avond weer in Leeuwarden aan, waarna de groepsstukgoederentrein werd samengesteld en deze het land in kon in de nachtelijke uren.

Begin jaren zeventig vinden er al drastische bezuinigingen plaats op het stukgoederenvervoer per spoor. Tot 1973 waren er op verschillende plaatsen contractanten die voor de NS het distribueren en verzamelen van de colli verzorgden.  Eind jaren zestig en begin jaren zeventig werden deze contracten met derden opgezegd zodat het vervoer binnen de groepen door Van Gend & Loos met vrachtautox92s kon worden overgenomen. Daarmee vervielen de meeste dure stortwagendiensten met het extra overladen. Vanaf die tijd werden dus ook de goederenloodsen in Sneek en Harlingen niet meer per trein bediend. Vanuit Leeuwarden verzorgde VGL het transport per auto naar die plaatsen, waar de goederen verder werden rondgebracht. Toch hebben de stortwagens het elders nog tot november 1982 volgehouden tussen Goes en Vlissingen.
In 1973 ging het stukgoederenvervoer volledig over van de NS naar Van Gend & Loos, die voor het spoorvervoer contracten met de NS afsloot.
In 1974 werd zo een efficixebntere situatie bereikt waarbij Nederland was verdeeld in 24 railbediende groepen en waarbij het rangeerwerk met groepswagens grotendeels werd geconcentreerd in Geldermalsen, Boxtel, Breda, Watergraafsmeer, Deventer en Amersfoort. De drie eerstgenoemde stations waren daarbij uitsluitend rangeerstation voor stukgoederen. Tussen de 24 groepen werden dagelijks 650 vaste groepswagens ingezet. In mei 1976 bleken al weer extra bezuinigingen nodig te zijn, waarbij Boxtel als rangeerstation werd opgeheven. De taken werden deels overgenomen door Den Bosch.

In 1980 leek het de goede kant weer uit te gaan. Er werd zelfs een plan gemaakt om de rangeercapaciteit in Geldermalsen uit te breiden van 7 naar 11 groepen.  Daar Deventer 16 groepen kon uitrangeren, zou hiermee niet alleen het rangeerwerk op deze beide stations geconcentreerd kunnen worden maar  zouden op een aantal verbindingen van dit sternet ook rechtstreekse groepswagens kunnen rijden. Het plan verdween in de ijskast na een toenemende economische recessie met negatieve gevolgen voor het stukgoederenvervoer en na bezwaren van omwonenden bij station Geldermalsen. Daardoor werd het rangeren in Geldermalsen overgebracht naar Nijmegen.

Die recessie in de tachtiger jaren en de steeds snellere stijging van de kosten van spoorvervoer ten opzichte van wegvervoer noopten tot nieuwe saneringen. Negen railbediende loodsen werden voortaan over de weg bediend vanaf nabijgelegen groepshoofdstations; Almelo, Zutphen en Nijmegen per 26 september 1982, Leeuwarden, Breda en Goes per 21 november 1982 en Venlo, Tiel en Den Bosch per 29 mei 1983 (ingang zomerdienstregeling).
De 15 loodsen die vooralsnog railbediening hielden waren: Groningen, Zwolle, Deventer, Enschede, Arnhem, Sittard, Tilburg, Eindhoven, Roosendaal, Rotterdam RMO, Den Haag Binckhorst, Utrecht, Amersfoort, Amsterdam Cruqiuskade en Zaandam. Daarnaast bleef Philips Acht als vertrekgroep bestaan. Zaandam kreeg notabene bij de bouw van het nieuwe station een enorme VGL-loods met spooraansluiting, die uiteindelijk maar amper gebruikt zou worden!
Resultaat van deze sanering:
-betere benutting groepswagens (hogere belading)
-minder groepswagens nodig (lagere kosten)
-minder rangeerwerk en minder treinen (lagere kosten)
-meer autovervoer.

De oude Gls-groepswagens waren in de jaren 1977-1980 al vervangen door moderne wagens van het UIC-type Gs. Deze kregen ook de gele banden, metalen kopwanden en metalen platen onderop de deuren omdat de vorken van een heftruck nog wel eens beschadigingen aanrichten. Ook werden bij de meeste wagens de ventilatieschuiven dichtgezet.
Deze nieuwere geelbanders kregen de typeaanduiding Gs-t, waarvan Roco dus nu een model heeft uitgebracht, helaas zonder de aanpassing aan de houten kopwanden en deuren. In 1981 waren er 825 Gs-t wagens, waarvan er dagelijks 620 nodig waren voor de vaste dienst. In 1984  waren het er nog 754, waarvan 351 rijvaardig.

Volgens de planning van VGL zou het stukgoederenvervoer tot 1987 per trein kunnen worden uitgevoerd. Toch werd het contract  door VGL eind 1983 opgezegd, waarbij met de zomerdienst van 1984 het doek ging  vallen voor de x91geelbandersx92 .
In januari 1984 verviel de railbediening van de loodsen in Groningen en Zwolle, daarmee ging al 30% van het stukgoedrailvervoer verloren. Per  3 juni 1984 verviel de bediening van de overige loodsen. Daarmee kreeg het goederenvervoer van de NS in 1984 een gevoelige klap. Het vervoersverlies bedroeg maar liefst 100.000 treinkilometers en 500.000 ton per jaar, terwijl er voor 100 NSx92ers werk verloren ging, waaronder 35 machinisten en 50 rangeerders. Bovendien vervalt het onderhoud aan ruim 700 intensief gebruikte wagens.
Van Gend & Loos zelf gaf als belangrijkste reden voor het stoppen met het rail-wegvervoer de gewijzigde vervoersmarkt. Door de teruggang in de conjunctuur en de felle concurrentie met andere wegvervoersbedrijven werd de vulling van het rail-wegsysteem door VGL te gering, waardoor VGL in 1983 voor het eerst sinds 1948 verlies leed.  De veranderingen op de transportmarkt leiden er toe dat er steeds meer vervoer op maat voor de klanten kwam. Verder werden er steeds strengere eisen gesteld aan het vervoer van levensmiddelen. Dit alles bij elkaar gaf het stukgoederenverkeer per trein de nekslag; 50 jaar na de instelling ervan kwamen in de nacht van 2 op 3 juni de laatste wagens op hun bestemmingen aan.
Naderhand begonnen veel van de Gs-t wagens een tweede leven als dienstwagen of terreinwagen, waarbij de gele banden met bruine verf werden overgeschilderd en de nummers werden aangepast.
Zo heeft er nog jarenlang eentje in Leeuwarden op het kopspoortje naast het 1e perron gestaan als magazijnwagen voor de schoonmaakploegen. De meeste goederenloodsen werden gesloopt en VGL verdween meestal naar een industrieterrein ver van het spoor, zoals in Leeuwarden op de Hemrik.
Het begrip x91geelbanderx92 blijft gelukkig voortleven door de wagens die een museale toekomst zijn begonnen bij ondermeer de SHM en de VSM. Wie als modelspoorder naar Nederlands voorbeeld rijdt in de tijdperken 3 en 4 kan dus ook niet om de groepswagens heen. Het oudere type Gls is jaren geleden eens door Philotrain uitgebracht, de Gs-t dus nu als kleurvariant van een gesloten wagen bij Roco. Ze kunnen met een aantal exemplaren als groepsstukgoederentrein worden ingezet of een enkeling als stortwagen in de buurtgoederentrein.

OPENLUCHTMUSEUM ARNHEM

In het museum is een loods geplaatst  die voorheen in TIEL heeft gestaan en in delen is vervoerd in weer op dit terrein is geplaatst in zijn originele vorm. In en om deze loods komt de van GEND & LOOS tijd weer helemaal terug, zowel met de postkoets (het is een beleving om er even in te zitten en het gevoel dat je mee rijd in die tijd, net echt)  tot aan de auto tijd toe. De loods werd op 24 September open gesteld voor het publiek en is de moeite waard om dit te zien. Ik heb er  diversen fotox92s geplaatst van de sloop in TIEL en de opbouw ARNHEM,  en van de opening op 24 September 2007 door DHL de grote sponsor van dit project met medewerking van diversen oud VG&L ers die daar een hoop tijd in hebben gestoken om van GEND & LOOS te behouden voor het nageslacht

Sloop loods TIEL

opbouw  loods Arnhem

Materiaal word gebracht, zoals wagons en Sik

Opening loods 24 September 2007

Alle dochters van de van GEND en LOOS tijd en later de dochters van Nedlloyd en nu DHL

Het geldvervoer is als eerste  door van GEND &

LOOS in 1968  in Heerlen op proef i.o van de Nederlandse Bank opgestart in Nederland. De eerste geldwagen was een omgebouwde Commer van  het hangendvervoer, en zo onop vallend in het straat beeld, na de proef periode werd dit systeem landelijk in gevoerd en kreeg toen een eigen naam  als een sticker op de auto met de naam * van GEND & Loos Service B.V *met een eigen Hoofdkantoor in Utrecht bij het moederkantoor in het domhotel, maar het was toch niet ideaal zo dicht bij het VG&L Hoofdkantoor en zocht een kantoor in Amersfoort en kwam in een oud bankgebouw de ABN aan de Utrechtseweg terecht met als voordeel dat er een grote kluis aanwezig was, en kon er nu een landelijknet gereden worden met een eigen Centrale, na een paar jaar was dit al te klein en kwam er een uitbreiding van een nieuw Hoofdhantoor in het oude KvK gebouw op de Arnhemseweg en het landelijk net  in een nieuwe centrale in Amsterdam en diversen vestigingen in het hele land, er kwam toen ook al een concurrent de NWT die ook geldvervoer ging doen  op ons systeem, en voor de zgn lage waarden was dat ACS die hoofd zakelijk  muntgeld en winkels bedienden zoals C & A- ANWB dit was inmiddels ook een dochter van VGL-S en is later helemaal VGL-S geworden en werd de bekende lage VW LTx92s over gespoten in de blauwe VGL-S kleuren, maar dit Hoofdkantoor werd ook al te klein en werd er een modern Hoofdkantoor in Houten gebouwd met een eigen afdeling Landelijknet een muntgeld centrale en later een telcentrale, en naam werd wederom weer veranderd in van GEND & LOOS Serurity BV, na een paar werd van GEND & LOOS overgenomen door NEDLLOYD en dus wij ook, maar een gedeelte van de aandelen in ons bedrijf werd overgenomen door BRINKS Inc USA, de naam veranderd in Brnks-Nedlloyd, wij hadden in Houten een eigen werkplaats voor al  de Geldwagens van het hele land, en kwamen er ook diversen sub werkplaatsen, maar voor het grote onderhoud kwam alle autox92s (met eigen APK station) in Houten, het aantal autox92s was zx92n 200 autox92s, inmiddels waren wij ook al weer wat groter geworden en werd Brinks-Gelach ook Brinks-Nedlloyd met als hoofdvestiging Fort Haarlemmerliede met de Specal Service met als specialiteit opslag van waarde- computerbanden en voor transporten met in en uitklaren van waardezendingen op Schiphol, in 2002 werden alle aandelen  van Nedlloyd  overgenomen door BRINKS Inc Amerika, dat over de hele wereld vestigingen bezit zoals in N-Z Europa – Azixeb  noord en zuid Amerika en Afrika en bestaat ook net als van GEND & LOOS ook al ruim 200 jaar.

Van postkoets naar het bestellen met paard en wagen van stukgoed i.o van de Nederlandse Spoorwgen door heel Nederland.